İsviçre-Fransa sınırında bulunan Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’ndeki (CERN) Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda (LHC) yapılan deneylerde, doğanın bugüne kadar incelenen en küçük ölçeğinden sinyaller alındı. Cambridge Üniversitesi liderliğinde yürütülen araştırmada, atomdan 100 milyar kat daha küçük bir boyuta ulaşıldı. Fizikçilerin “zepteevren” adını verdiği bu ölçeğin, evrenin işleyişine dair yeni ve daha kapsamlı bir teorinin geliştirilmesine yardımcı olabileceği belirtildi.
Karanlık maddenin izini arayan araştırmacılar güzellik kuarkını inceledi
Evrenin büyük bir bölümünü oluşturan ancak doğrudan gözlemlenemeyen karanlık maddenin varlığı, çevre üzerindeki kütle çekim kuvveti sayesinde biliniyor. Araştırma kapsamında yüksek enerjide çarpıştırılan parçacıkların ardından ortaya çıkan subatomik “güzellik kuarkı” adı verilen parçacıklar incelendi. Saniyenin trilyonda birinden daha kısa bir süre var olan bu parçacığın, metrenin milyarda birinin trilyonda biri ölçeğindeki etkileşimleri tespit edildi.
Veri analizini yöneten Cambridge Üniversitesi’nden Dr. Harry Cliff, bu ölçekteki parçacıkların karanlık maddeye karşı daha hassas olabileceğini ifade etti. Cliff, “Zepteevrenin kapısını çalıyoruz. Bu mikro dünyadaki hareketlilik, yeni parçacıkların davranışlarını gözlemlememize imkan tanıyor. Artık içeri girip orada hangi yeni parçacıkların beklediğini keşfetmek istiyoruz” değerlendirmesinde bulundu.
İngiltere’deki bütçe kesintileri projeyi riske atıyor
Projeye dahil olan 28 ülke, detektörün kapasitesini 10 kat artıracak 150 milyon sterlinlik bir güncelleme üzerinde anlaştı. Ancak İngiltere Araştırma ve Yenilik Kurumu (UKRI), geçen yıl finansman payını çekeceğini duyurdu. Kurum, yaz aylarında Jodrell Bank Lovell teleskobu da dahil olmak üzere diğer parçacık fiziği ve astronomi projelerinde de kesintiye gitti.
Uluslararası LHCb iş birliğini yöneten Profesör Tim Gershon, kesintiler nedeniyle İngiltere’nin araştırmadaki tam katılımının tehlikeye girdiğini belirterek, ülkenin büyük keşiflerin dışında kalma riskiyle karşı karşıya olduğunu söyledi. Ünlü fizikçi Profesör Brian Cox ise kesinti kararını kınayarak, İngiltere’nin bilimsel liderliğinden vazgeçmesinin uluslararası itibara zarar vereceğini dile getirdi.
